คู่มือการปลูกต้นหอมและผักชี
เรียนรู้วิธีการปลูกและดูแลต้นหอมและผักชีในสวนครัวของคุณอย่างมืออาชีพ
บทนำ
ต้นหอมและผักชีเป็นพืชสมุนไพรและผักครัวที่นิยมปลูกในครัวเรือน
ต้นหอม (Scallion หรือ Bunching onion) เป็นพืชในตระกูลกระเทียมที่มีลำต้นสีเขียวและขาว ไม่สร้างหัว นิยมใช้โรยหน้าซุปและผัดต่าง ๆ
ผักชี (Coriandrum sativum) เป็นสมุนไพรหอม ใบและก้านใช้เป็นผักเครื่องเคียง ส่วนเมล็ดแห้งเรียกว่า 'เมล็ดผักชี' ใช้เป็นเครื่องเทศ
คุณค่าทางโภชนาการ
ต้นหอม อุดมด้วยวิตามินเอ วิตามินซี แคลเซียม ฟอสฟอรัส โฟเลต และโพแทสเซียม และมีพลังงานต่ำ
ผักชี มีวิตามินเอและโพแทสเซียมสูง และมีปริมาณแคลเซียมและเส้นใยอาหารมากกว่าผักชีฝรั่ง รวมทั้งมีวิตามินซีและโฟเลตในปริมาณปานกลาง
สภาพแวดล้อมและการเตรียมดิน
ต้นหอม
ต้องการแสงแดดเต็มวันและดินที่ระบายน้ำดี มีอินทรียวัตถุสูง ควรปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเก่าก่อนปลูก
ดินควรมีค่า pH ระหว่าง 6.0–7.0 และมีความชื้นสม่ำเสมอเพราะระบบรากตื้น หากไม่มีฝนตก 1 นิ้วต่อสัปดาห์ ให้รดน้ำอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
ผักชี
เป็นพืชฤดูเย็น เติบโตได้ดีในช่วงอุณหภูมิ 10–29°C และจะออกดอกเร็วจนใบหมด (bolting) เมื่ออากาศร้อนเกิน 29°C หรือมีแสงยาวนาน
เพื่อยืดเวลาการเก็บใบ ควรปลูกในช่วงต้นฤดูหนาวหรือฤดูฝน และควรมีแสงรำไรในช่วงบ่าย ดินควรเป็นร่วนซุย มีการระบายน้ำดี และมีอินทรียวัตถุปานกลาง
การปลูกและดูแลต้นหอม
การปลูกจากเมล็ด
สามารถเพาะต้นหอมโดยหว่านเมล็ดโดยตรงในแปลงเมื่อดินเริ่มทำงานได้ หว่านเมล็ดเป็นแถบกว้างประมาณ 5 ซม. ลึก 0.6–1.2 ซม. โดยเว้นระยะห่างระหว่างแถว 30–45 ซม.
เมื่อกล้าเริ่มขึ้นให้เว้นระยะห่างเหลือประมาณ 2.5 ซม. ต่อหนึ่งต้นเพื่อให้มีพื้นที่เติบโต
การเพาะต้นกล้าและย้ายปลูก
หากต้องการผลผลิตเร็ว สามารถเพาะเมล็ดในกระบะก่อนย้ายปลูก เริ่มเพาะในร่มประมาณ 4 สัปดาห์ก่อนย้ายลงแปลง
เมื่อย้ายกล้าลงแปลง ให้เตรียมร่องลึกประมาณ 5 ซม. ถอนแยกต้นกล้าแล้วตัดรากเหลือประมาณ 1.3 ซม. และตัดยอดยาว 10 ซม.
การดูแลรักษา
ควรรักษาความชื้นของดินอย่างสม่ำเสมอเพราะต้นหอมมีรากตื้น ถ้าฝนตกน้อยกว่าหนึ่งนิ้วต่อสัปดาห์ ให้รดน้ำเต็มที่อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
ควรกำจัดวัชพืชบ่อย ๆ ในช่วงต้นฤดูกาล เพราะต้นหอมขนาดเล็กอาจถูกวัชพืชแข่งขัน
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
ต้นหอมใช้เวลาประมาณ 8–12 สัปดาห์จึงเก็บกินได้ ให้ถอนขึ้นเมื่อมีขนาดที่ต้องการ โดยอาจใช้ช้อนหรือเกรียงช่วยขุดเพื่อไม่ให้ต้นหัก
หลังเก็บเกี่ยวควรใช้ทันทีหรือเก็บในตู้เย็นได้นานหนึ่งสัปดาห์
การปลูกและดูแลผักชี
การปลูกจากเมล็ด
ผักชีควรปลูกโดยการหว่านเมล็ดโดยตรงเพราะรากยาวและไม่ชอบการย้ายปลูก ควรหว่านเมล็ด 10–15 เมล็ดต่อหนึ่งฟุตแถว แล้วกลบด้วยดินลึกประมาณ 1.2 ซม.
เว้นระยะระหว่างแถว 45–60 ซม. เมื่อกล้าเริ่มขึ้นให้เว้นระยะ 20 ซม. ต่อหนึ่งต้น เพื่อให้ต้นเติบโตเต็มที่
การดูแลรักษา
ผักชีต้องการน้ำมากในช่วงงอกและตั้งตัว แต่เมื่อโตแล้วควรรดน้ำแต่พอชุ่ม การให้ปุ๋ยไนโตรเจนเล็กน้อย 1–2 ครั้งระหว่างฤดูปลูกช่วยให้ต้นเจริญดี
ควรรักษาความชื้นของดินให้สม่ำเสมอ และกำจัดวัชพืชที่แข่งขัน
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
ใบผักชีสามารถเก็บได้หลังปลูก 45–70 วัน เมื่อต้นสูงประมาณ 10–15 ซม. วิธีการเก็บคือเด็ดใบหรือก้านด้านนอกใช้ก่อน เพื่อกระตุ้นให้ต้นแตกใบใหม่
ควรเก็บใบผักชีสดไว้ในตู้เย็นและใช้ภายใน 5–6 วัน หรืออบแห้งในถุงกระดาษสีน้ำตาลในตู้เย็นนานหนึ่งเดือน
ศัตรูพืชและโรค
ผักชีอาจถูกโจมตีโดยเพลี้ย หนอนกะหล่ำ และหนอนเจาะใบ รวมถึงโรคจุดใบแบคทีเรีย
การควบคุมทำได้โดยใช้สารชีวภัณฑ์ เช่น น้ำหมักสะเดา หรือ Bacillus thuringiensis และรักษาสุขอนามัยในแปลงปลูกเพื่อป้องกันเชื้อโรค
สรุป
การปลูกต้นหอมและผักชีเป็นกิจกรรมที่ง่ายและคุ้มค่า ทั้งสองพืชต้องการสภาพดินและการดูแลที่แตกต่างกันเล็กน้อย แต่สามารถปลูกในสวนครัวขนาดเล็กได้
ด้วยการเลือกช่วงปลูกที่เหมาะสม รดน้ำอย่างสม่ำเสมอ และกำจัดวัชพืช คุณจะได้รับผลผลิตสดใหม่ไว้ใช้ประกอบอาหารและเก็บเมล็ดไว้ใช้เป็นเครื่องเทศ